راههای جبران حق الناس

 

پرسش: بنده زیاد دچار حق الناس شده ام ، چگونه می توانم جبران کنم؟ لطفا راهنمایم کنید.

پاسخ اجمالی:
تمام انسانها غیر از معصومین د رمعرض ابتلاء به گناه قرار دارند و ممکن است براثر عواملی چون شهوات نفسانی ، محیط فاسد ، رفیق فاسد ، تربیت ناصحیح ، خانواده نامناسب ویا عوامل دیگر مرتکب گناه ومعصیت بشوند. ولی نبی رحمت ورسول مکرم اسلام به واسطه وحی این نوید وبشارت را به امت مسلمان داده است که گنهکار اگر توبه نصوح وخالص بکند هرچند گناهش بزرگ باشد خداوند مهربان رحمت ومغفرتش شامل حال او خواهد شد . درسوره مبارکه زمر آیه ۵۲ می فرماید : قُل یا عبادِیَ الّذین أسرَقوا عَلی اَنفُسَهم لا تقنَطومن رحَمه الله انّ الله یغفر الذُنوب َ جمیعاً انّهُ هو الغفور الرحیم. ای رسول ما به بندگان من که زیاده روی کردند ( ودر واقع با گناه ومعصیت به خود ستم کردند) بگو از رحمت خدا ناامید نشوید.
خداوند همه گناهان را می آمرزد زیرا خداوند بخشنده ومهربان است ودر روایات ما یأس وناامیدی از رحمت خداوند گناه کبیره قلمداد شده وهمیشه انسان باید این نکته را در یاد داشته باشد که اگر از خداوند فاصله گرفت وبه گناه ومعصیت ادامه داد عذاب دردناک الهی شامل حال او خواهد بود همانگونه که قرآن می فرماید:
نبیّ عبادی أنی أنا الغفور الرحیم وأنّ عَذابی هُوَالعَذاب الألیم . یارسول الله به بندگانم خبر بده که من بسیار بخشنده ومهربانم وعذاب من هم بسیار دردناک است.
ودر آیه دیگری می فرماید :ثٌمّ اِنّ ربّک للذین عَمِلُوالسُّوء بجهاله ثمّ تابوا مِن بعد ذلک وأصلحوا اٍنَّ رَبک من بعدها لغفور رحیم . سوره نحل آیه ۱۱۸
کسانی که از روی جهالت ونادانی مرتکب گناه شدند آنگاه توبه کردند وخود را اصلاح کردند خداوند گناهان آنها را می آمرزد.
پس قدم اول دست برداشتن از گناه وتوبه کردن واقعی است وقدم دوم جبران گذشته واصلاح آینده است واگر حق الله به گردن انسان هست مانند اینکه نماز نخوانده ویا روزه نگرفته و۰۰۰ باید باآداب وشرائط این دین الهی را از گردن خود بردارد ولی اگر حقوق بندگان خدا را پایمال کرده شرط پذیرفتن توبه از ناحیه خداوند راضی کردن صاحب حق است اگر حق مالی بوده وصاحب مال مشخص است آن را به صاحبش برگرداند یا مصالحه کند واگر صاحب حق معلوم نیست آن را از طرف صاحب حق به فقیر بدهد. واگر حق .آبرویی است باید به هر نحوی می تواند صاحب حق را راضی کند ولی اگر گفتن به صاحب حق وطلب رضایت از او موجب مفاسدی بشود وآبرویی برود وموجب کدورت و حقد وکینه بشود برای خودش استغفار وبرای صاحب حق طلب اجر وپاداش کند ودرهر صورت بین خود وخدا توبه حقیقی کند.

پاسخ تفصیلی:
۱- حق الناس را می توان به دو دسته تقسیم کرد. حق الناس مالی و غیر مالی. کسی که حقی یا مالی را از دیگران ضایع کرده باشد، نخست باید از این گناه بزرگ توبه کند ، و از خدا عذر خواهی نماید. زیرا در درجه اول قانون خدا نا دیده گرفته شده، یعنی اول حق الله ضایع شده، سپس حق الناس. پس از توبه و استغفار، جبران حق الناس واجب است، مالی باشد یا غیر مالی.
۲- کودکانی که به سن تکلیف نرسیده اند و ممیز نشده اند، اگر چه در برابر حق الله و حق الناس که جنبه مالی نداشته باشد، به صورت واجب تکلیفی ندارند، لیکن در برابر حق الناس مالی تکلیف دارند. باید از کسانی که مال آنان را تضییع، غصب یا سرقت کرده و یا بدون اجازه و رضایت شان تصرف کرده، رضایت و حلالیت بطلبند، و یا عین آن مال – اگر موجود باشد- و یا مثل آن و یا قیمت آن مال را به صاحبانش بدهد.
نکته چهارم: اگر صاحب مال فوت کرده باشد، باید به ورثه او رجوع نماید، و از آن ها رضایت بگیرد و یا عین آن مال – اگر موجود باشد- و یا مثل آن و یا قیمت آن مال را به وارث بدهد.
ولی اگر صاحب را نمی‏شناسد از طرف او به فقرا صدقه بدهد. بنا بر این پاسخ این قسمت از سؤال که این پول ها کجا خرج می شود و به چه کسی داده می شود، تنها در صورتی که صاحبان مال را نشناسد، و یا می شناسد، ولی به هیچ وجه دسترسی به آنان ندارد، به عنوان رد مظالم به فقرا و نیازمندان داده می شود.
۳- اگر کسب حلالیت و یا دادن مال به صورت مستقیم باعث تحقیر و آبروریزی می شود، می تواند آن مبلغ را به گونه ای به صاحب یا ورثه اش برساند که آنان متوجه نشوند. مثلا به حساب بانکی آنان واریز کند، و یا مخفیانه داخل صندوق یا جیب شان بگذارد، و یا داخل پاکتی بگذارد همراه با نامه بدون اسم و مشخصات در حیاط منزل شان و یا داخل مغازه و ماشین شان بیندازد.
۴-  اگرمبلغ پول یا مال غصبی و یا سرقتی را نمی داند چقدر است باید آن مبلغی را که حدس می زند و می داند با پرداخت آن قطعا دیگر بدهکار نخواهد بود، و به اصطلاح بریء الذمه می شود، بپردازد.
۵- اگر بدهکاری فعلاً قدرت مالی ندارد، هر وقت قدرت مالی پیدا کرد در اولین فرصت حق مردم را بدهد، و اگر تا آخر عمرنتوانست، وصیت کند تا بعد از مرگش ورثه اش رضایت صاحب مال را جلب کنند.و اگر به هیچ وجه امکان جبران برای او و ورثه ای نباشد،با توبه و استغفار و انجام اعمال خیر مثل خواندن نماز ، قرآن ، به خصوص اقوام و خویشان خود و هدیه کردن ثواب آن به صاحبانش امید است که خداوند او را ببخشد، و با فضل و کرم خود صاحب مال و حق را از او راضی نماید.
اما در مورد سبزی های خودرویی که از زمین کشاورزی مردم جمع آوری می شود، آن سبزی ها قطعا به صاحبان آن زمین تعلق دارد، اگر چه خودرو باشند. بنا براین اگر می دانید که آنان راضی هستند دیگران یا شما آن سبزی ها را جمع آوری کنید، اشکالی ندارد، اما اگر می دانید یا احتمال قوی می دهید که صاحبش اگر بفهمد، راضی نیست، حرام می باشد.

آیا حق الناس را می توان با استغفار جبران کرد؟

بسم الله الرحمن الرحیم

سؤال

سلام
من سوال پرسیده بودم در مورد حق الناس که گفته بودید هیچ ذکری نیست که اون را ببخشد.
پس دعای روز دوشنبه که ما خدا را وکیل قرار می دهیم بین خود و افرادی که حق بر گردنشان داریم تا ما را ببخشد، چیست؟!

توضیح دهید.

جواب: 

سلام بر شما
در این رابطه چند نکته را خدمتتون عرض می کنم:
۱ ـ هر حق الناسی، حق الله هم محسوب می شود. علتش هم این است که وقتی انسان (مثلا) غیبت می کند. علاوه بر آن که آبروی دیگران را می ریزد، از اطاعت دستور الهی هم سرپیچی کرده است. بنابراین کسی که حق الناس کرده، علاوه بر آن که باید رضایت صاحب حق را کسب کند، باید با دعا و استغفار، رضایت خدای متعال را هم جلب نماید.
۲ ـ راه ادای حق الناس، در اساسی ترین گام، طلب رضایت از خود شخصی است که حقش ضایع شده است. بنابراین اگر مال کسی را برده باشیم، معنای ندارد که بخواهیم با پرداخت صدقه، رضایت صاحب مال را کسب کنیم! یا اگر آبروی کسی را برده باشیم، معنایی ندارد که بخواهیم با صرف استغار، حق او را ادا کرده باشیم! 
۳ ـ گاهی اوقات، بنا به هر دلیلی امکان رضایت گرفتن از شخصی که حقش ضایع شده وجود ندارد.
* آن شخص برای ما مجهول است و وی را نمی شناسیم؛
* آن شخص را می شناسیم، اما نمی دانیم کجاست؛

* به علت غفلت یا فراموشی، متوجه ضایع شدن حق دیگری نیستیم؛ 
در این صورت، خدای متعال راهی برای مؤمنین گشوه تا در بن بست گرفتار نباشند. مثلا اگر مال کسی را ضایع کرده ایم، می توانیم با اجازۀ حاکم شرع، این مال را به جای آن شخص صدقه بدهیم تا در قیامت با پرداخت ثواب صدقه به کسی که مالش ضایع شده، رضایت او را کسب کنند.
یا این که اگر آبروی او را برده ایم، برای او طلب استغفار کنیم و از خداوند بخواهیم که دلش را نسبت به ما نرم کند. همۀ ما ممکن است حقوق افرادی را ضایع کرده باشیم و خبری از آن نداشته باشیم. راه جبران چننی ظلمی آن است که در امور مالی، به مقداری، رد مظالم بدهیم. و در امور مالی، در دعا و مناجات خود از خدای متعال بخواهیم که اگر حقی از کسی ضایع کرده ایم، خدای متعال دستگیرمان باشد و با نرم کردن دل آن شخص نسبت به ما کاری کند تا ما را حلال کند. 

در برخی موارد، کسب رضایت، موجب بروز مفسده است. در چنین صورتی در امور غیر مالی، می فرمایند برای او استغفار کنید. مثلا غیبت کسی را کرده ایم و اگر بخواهیم حلالیت بطلبیم، موجب بروز کینه و کدورت، یا قطع ارتباط می شود. 

در امور مالی هم می فرمایند به هر صورتی که شده مال را به او برگردانید. هر چند در قالب شخصی ناشناس باشد. در این صورت می توانیم مال را به حساب آن ضحص واریز کنیم یا به شخص ثالثی بدهیم تا به گونه ای به او برساند.

آیا برای جبران حق الناس می‌شود قرآن ختم کرد و ثوابش را هدیه کرد؟

چگونه حق الناس معنوی را جبران کنیم؟ توهین و اهانت و غیبت و امثال آن

آیا می توانم در ماه مبارک رمضان یک دور ثواب ختم قرآن را برای از بین بردن حق الناس هایی ( مثل پارک نامناسب ماشین یا بوق زدن بیجا یا...) که امکان حلالیت طلبیدن نیست یا حق الناس هایی که انسان شرم دارد به صاحب حق بگوید و حلالیت بطلبد هدیه کنم تا در روز قیامت افراد با دیدن ثواب آن مرا حلال کنند؟ آیا این روش می تواند نوعی رد مظالم باشد؟

به نام خدا و با عرض سلام؛
برای پاسخ به این سوال لازم است بدانیم حقوق دیگران بر گردن ما دودسته اند: حقوق مالی وحقوق معنوی.
پس از اینکه فرد خطاکار متوجه اشتباه خود شد و در صدد توبه و جبران گذشته برآمد لازم است حقوق ضایع شده را به طریق ممکن جبران نماید.
حقوقی که با پرداخت رد مظالم جبران میشوند حقوق مالی هستند که به دلایل مختلف از جمله عدم دسترسی به صاحب حق، ترس از ایجاد دشمنی و اختلاف و یا عدم اطمینان از مبلغ ذقیق آنها امکان جبران مستقیم وجود نداشته باشد که در این گونه موارد لازم است مبلغی را مانند صدقه ولی با عنوان رد مظالم به دفاتر مراجع تقلید و یا کمیته امداد پرداخت کنیم.
ولی اگر حقوق از دست رفته، معنوی و غیر مادی باشند اگر امکان طلب حلالیت از فرد وجود داشته باشد، ابتدا رضایت وی را جلب کنیم در غیر این صورت استغفار برای وی و هدیه اعمال نیک به صاحب حق میتواند راهی برای جبران مافات باشد.

با آرزوی قبولی طاعات و عبادات